Ci, którzy rozsławili Dąbrowę Górniczą
14.11.2006
, aktualizacja: 14.11.2006 17:31
Krzysztof Kieślowski (Fot. Krzysztof Miller / AG)
RAPORTY
Adam Piwowar
Był pierwszym prezydentem Dąbrowy Górniczej - wybranym w 1917 roku przez Radę Miejską. Urodził się 29 października 1874 roku w Dąbrowie Górniczej, gdzie się wychował, a później ukończył Szkołę Górniczą w 1886 roku. Naukę kontynuował w latach 1886-1902 na uniwersytecie w Zurychu. Otrzymał tam stopień doktora geologii. Powrócił do kraju, ale został niedługo potem aresztowany przez carską ochranę za działalność niepodległościową. Przebywał w więzieniu w Piotrkowie Trybunalskim, a potem w Cytadeli Warszawskiej. Ostatecznie zesłano Piwowara do Archangielska. Tam dzięki wstawiennictwu prof. Alberta Herma zatrudniono go w Muzeum Polowym w Archangielsku. Prowadził badania na Nowej Ziemi i w cieśninie Matoczkin-Szar. Tam właśnie odkrył bogate złoża minerałów i ustalił tektoniczny charakter cieśniny Matoczkin-Szar. W uznaniu jego zasług władze carskie nazwały jego imieniem osiedle, z którego wyruszył na badania Nowej Ziemi. Już jako znany geolog w wyniku amnestii został zwolniony w 1905 roku i powrócił do kraju.
Osiedlił się w Zagłębiu Dąbrowskim, gdzie otworzył pracownię geologiczną, a później Biuro Porad Górniczych.
W 1914 roku Piwowar wstąpił do Związku Strzeleckiego, a później został żołnierzem Legionów Polskich. Z polecenia Józefa Piłsudskiego został komisarzem Rządu Narodowego na Zagłębie Dąbrowskie. Współtworzył administrację terenową i zagłębiowski oddział Legionów Polskich. Został prezydentem miasta w 1917 roku i był nim przez trzy kadencje. W okresie międzywojennym był współorganizatorem związanego z sanacją Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem. Obok działalności politycznej zajmował się pracą - od 1919 roku był wykładowcą w Państwowej Szkole Górniczo-Hutniczej w Dąbrowie Górniczej oraz organizatorem Muzeum Geologicznego.
Zmarł w lutym 1939 roku w rodzinnym domu w Dąbrowie Górniczej przy ul. Kołłątaja 21.
Tytus Filipowicz (1873-1953)
Działała w powstałym w 1895 roku Dąbrowskim Komitecie Robotniczym. Absolwent Szkoły Górniczej w Dąbrowie Górniczej, sztygar kopalni Flora. Był on aktywnym działaczem PPS-u, redaktorem konspiracyjnego "Górnika". Latem 1897 roku - razem z Janem Rutkiewiczem - zorganizował 26 zebrań popularyzujących idee PPS-u. Filipowicz, aresztowany w 1901 roku, uciekł z dworca w Dąbrowie Górniczej, działał potem w Warszawie i Londynie. Był bliskim współpracownikiem Józefa Piłsudskiego - w 1905 roku udał się z nim do Japonii, która prowadziła wojnę z Rosją. Mieli tam przekonywać tamtejszych polityków i wojskowych do zajęcia się sprawą polską na arenie międzynarodowej i wsparcia roboty wojskowej w kraju. Częściowo to się udało. W latach międzywojennych działał w służbie dyplomatycznej. W latach 1921-1932 był posłem RP w ZSRR, Finlandii, Belgii oraz ambasadorem w USA, a w latach 1934-1935 - jednym z założycieli Polskiej Partii Radykalnej. W latach 1941-42 i 1949-53 był członkiem Rady Narodowej na uchodźstwie.
Józef Montwiłł-Mirecki
W kopalni Jan pracował bojowiec PPS-u, tak jak Filipowicz uczeń Szkoły Górniczej. Szybko jego nazwisko stało się znane w całym kraju i było symbolem bohaterskiej walki i męczeńskiej śmierci. Był on jednym z organizatorów strajku w Hucie Bankowej w 1897 roku, a później w listopadzie 1899 roku w "Sztygarce". Ten ostatni był protestem przeciwko szykanom narodowościowym prowadzonym przez władze szkolne wobec uczniów (kilku z nich za udział w tym buncie relegowano ze szkoły).
Montwiłł-Mirecki w czasie rewolucji 1905-1907 był przywódcą utworzonej przez PPS Organizacji Bojowej. Wsławiła się ona zbrojnymi atakami na carskich urzędników i żołnierzy (np. w maju 1906 roku wykonano nieudany zamach na koszary kozaków w Dąbrowie Górniczej). Kilkakrotnie aresztowany, uciekał najpierw z zesłania na Syberii, później ze szpitala więziennego w Warszawie. W wyniku zdrady aresztowany kolejny raz w maju 1908 roku, został osadzony w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej, gdzie zginął na szubienicy. Pod wrażeniem jego odwagi i godności w obliczu śmierci był współwięzień Feliks Dzierżyński.
Jan Cupiał (1882- 1941)
Wstąpił do PPS-u w 1905 roku i w czasie rewolucji w tym samym roku brał czynny udział w organizowaniu demonstracji w Zawierciu i okolicach. Po emigracji w 1909 roku wrócił do Zagłębia Dąbrowskiego. Za działalność niepodległościową więziony w Będzinie i zesłany do Rosji. Przebywał w Rydze na Krymie i Kaukazie. W 1915 roku wyjechał do Charkowa. W 1917 roku został wybrany członkiem RDR-u i skierowany do pracy wśród robotników w Zagłębiu Dąbrowskim. W latach 1918-1939 był sekretarzem OKR-u PPS-u w Zagłębiu Dąbrowskim. Inicjator budowy domu ludowego (późniejszego kina Bajka). W okresie II wojny światowej działał w Gwardii Ludowej. Aresztowany przez gestapo 12 kwietnia 1940 roku i wywieziony do obozu w Dachau, gdzie został stracony.
Piotr Reroń (1903-1943) - ps. "Żubr"
Przedwojenny działacz harcerski. Od roku 1915 był związany z I Drużyną Skautową im. Dionizego Czachowskiego, której był drużynowym w 1939 roku. Jesienią 1939 roku został członkiem Pogotowia Wojennego Harcerzy "Związku Orla Białego". Pracował w czasie wojny jako strażnik w Hucie Bankowej. Na początku 1940 roku został komendantem obwodu Związku Orła Białego w Dąbrowie Górniczej. Aresztowany przez Niemców w maju 1940 roku, podczas obławy po strajku zorganizowanym na terenie kopalni Flora. We wrześniu 1942 roku w Katowicach odbył się proces członków organizacji, w którym skazano go na karę śmierci. Został ścięty na gilotynie w więzieniu we Wrocławiu wraz z grupą członków ZOB-u.
Aleksander Zawadzki (1899-1964)
Urodzony w Dąbrowie Górniczej, od 1922 roku w KZMP, od 1923 roku w KPP, w latach 1925-1932 i 1936-39 więziony. W czasie wojny w ZSRR, przewodniczący Centralnego Biura Komunistów Polskich. Od 1943 roku współorganizator Związku Patriotów Polskich (od 1944 roku członek Prezydium ZG). W 1944 roku został dowódcą I Armii Polskiej w ZSRR ds. politycznych. Od 1944 roku członek Biura Politycznego oraz sekretarz KC PPR, w latach 1948-1954 sekretarz KC PZPR. W latach 1948-1964 członek Biura Politycznego KC PZPR, 1945-1948 wojewoda śląsko-dąbrowski, 1949-1950 przewodniczący CRZZ, 1949 i 1950-1952 wicepremier, 1949-1952 przewodniczący Rady Państwa, od 1956 przewodniczący OK FJN.
Michał Spisak (1914-1965)
Urodził się w Dąbrowie Górniczej, w rodzinie rzemieślników Gustawa i Władysławy. Studia muzyczne rozpoczął w katowickim konserwatorium muzycznym w klasie skrzypiec i kompozycji. Kontynuował je w warszawskim konserwatorium w klasie kompozycji, kierowanej przez Kazimierza Sikorskiego. W 1937 roku wyjechał do Paryża, w którym mieszkał aż do śmierci. W stolicy Francji zgłębiał studia kompozytorskie w klasie Nadii Boulanger. Tam wstąpił do Stowarzyszenia Młodych Muzyków Polskich, założonego w 1926 roku przez Piotra Perkowskiego. Członkami stowarzyszenia byli m.in.: Grzegorz Fitelberg, Grażyna Bacewiczówna, Zbigniew Rudziński. Mieszkając w Paryżu, Spisak był członkiem zwyczajnym Związku Kompozytorów Polskich. Swój najlepszy okres pracy twórczej miał po II wojnie światowej. Oprócz nagrody za "Hymn Olimpijski", wyróżniony został I nagrodą na Międzynarodowym Konkursie Kompozytorskim w Brukseli (1953 r.) za "Serenadę na orkiestrę smyczkową". W 1957 roku również I nagrodę zdobył na Międzynarodowym Konkursie Kompozytorskim im. Królowej Elżbiety (także w Brukseli) za "Concerto giocoso". Związek Kompozytorów Polskich nagrodził kompozytora za całokształt twórczości rok przed jego śmiercią. W Dąbrowie Górniczej w 2006 roku (19-20 kwietnia) w Pałacu Kultury Zagłębia zorganizowano I Festiwal im. Michała Spisaka. Honorowy patronat nad festiwalem objęli: minister kultury, marszałek województwa śląskiego i prezydent Dąbrowy Górniczej.
Krzysztof Kieślowski(1941-1996)
Urodził się i zmarł w Warszawie. Reżyser filmów dokumentalnych i fabularnych, scenarzysta. Uznawany za jednego z najwybitniejszych filmowców europejskich ostatniego ćwierćwiecza XX wieku. W latach 40. i na początku 50. XX wieku mieszkał wraz z rodzicami w Strzemieszycach, w domu swojej babki ze strony ojca. Po wojnie chodził tu do szkoły podstawowej, w której języka rosyjskiego uczyła jego babka. Kilkakrotnie wyjeżdżali, a następnie wracali do Strzemieszyc, gdzie mogli nieco odetchnąć od trudów związanych z chorobą ojca cierpiącego na gruźlicę. Miał w Strzemieszycach kolegów i przyjaciół ze szkoły, ale nie lubił tej miejscowości. Być może później jako wykładowca na Wydziale Radia i Telewizji UŚ w Katowicach w latach 1979-1982 odwiedzał Dąbrowę Górniczą.
Był pierwszym prezydentem Dąbrowy Górniczej - wybranym w 1917 roku przez Radę Miejską. Urodził się 29 października 1874 roku w Dąbrowie Górniczej, gdzie się wychował, a później ukończył Szkołę Górniczą w 1886 roku. Naukę kontynuował w latach 1886-1902 na uniwersytecie w Zurychu. Otrzymał tam stopień doktora geologii. Powrócił do kraju, ale został niedługo potem aresztowany przez carską ochranę za działalność niepodległościową. Przebywał w więzieniu w Piotrkowie Trybunalskim, a potem w Cytadeli Warszawskiej. Ostatecznie zesłano Piwowara do Archangielska. Tam dzięki wstawiennictwu prof. Alberta Herma zatrudniono go w Muzeum Polowym w Archangielsku. Prowadził badania na Nowej Ziemi i w cieśninie Matoczkin-Szar. Tam właśnie odkrył bogate złoża minerałów i ustalił tektoniczny charakter cieśniny Matoczkin-Szar. W uznaniu jego zasług władze carskie nazwały jego imieniem osiedle, z którego wyruszył na badania Nowej Ziemi. Już jako znany geolog w wyniku amnestii został zwolniony w 1905 roku i powrócił do kraju.
Osiedlił się w Zagłębiu Dąbrowskim, gdzie otworzył pracownię geologiczną, a później Biuro Porad Górniczych.
W 1914 roku Piwowar wstąpił do Związku Strzeleckiego, a później został żołnierzem Legionów Polskich. Z polecenia Józefa Piłsudskiego został komisarzem Rządu Narodowego na Zagłębie Dąbrowskie. Współtworzył administrację terenową i zagłębiowski oddział Legionów Polskich. Został prezydentem miasta w 1917 roku i był nim przez trzy kadencje. W okresie międzywojennym był współorganizatorem związanego z sanacją Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem. Obok działalności politycznej zajmował się pracą - od 1919 roku był wykładowcą w Państwowej Szkole Górniczo-Hutniczej w Dąbrowie Górniczej oraz organizatorem Muzeum Geologicznego.
Zmarł w lutym 1939 roku w rodzinnym domu w Dąbrowie Górniczej przy ul. Kołłątaja 21.
Tytus Filipowicz (1873-1953)
Działała w powstałym w 1895 roku Dąbrowskim Komitecie Robotniczym. Absolwent Szkoły Górniczej w Dąbrowie Górniczej, sztygar kopalni Flora. Był on aktywnym działaczem PPS-u, redaktorem konspiracyjnego "Górnika". Latem 1897 roku - razem z Janem Rutkiewiczem - zorganizował 26 zebrań popularyzujących idee PPS-u. Filipowicz, aresztowany w 1901 roku, uciekł z dworca w Dąbrowie Górniczej, działał potem w Warszawie i Londynie. Był bliskim współpracownikiem Józefa Piłsudskiego - w 1905 roku udał się z nim do Japonii, która prowadziła wojnę z Rosją. Mieli tam przekonywać tamtejszych polityków i wojskowych do zajęcia się sprawą polską na arenie międzynarodowej i wsparcia roboty wojskowej w kraju. Częściowo to się udało. W latach międzywojennych działał w służbie dyplomatycznej. W latach 1921-1932 był posłem RP w ZSRR, Finlandii, Belgii oraz ambasadorem w USA, a w latach 1934-1935 - jednym z założycieli Polskiej Partii Radykalnej. W latach 1941-42 i 1949-53 był członkiem Rady Narodowej na uchodźstwie.
Józef Montwiłł-Mirecki
W kopalni Jan pracował bojowiec PPS-u, tak jak Filipowicz uczeń Szkoły Górniczej. Szybko jego nazwisko stało się znane w całym kraju i było symbolem bohaterskiej walki i męczeńskiej śmierci. Był on jednym z organizatorów strajku w Hucie Bankowej w 1897 roku, a później w listopadzie 1899 roku w "Sztygarce". Ten ostatni był protestem przeciwko szykanom narodowościowym prowadzonym przez władze szkolne wobec uczniów (kilku z nich za udział w tym buncie relegowano ze szkoły).
Montwiłł-Mirecki w czasie rewolucji 1905-1907 był przywódcą utworzonej przez PPS Organizacji Bojowej. Wsławiła się ona zbrojnymi atakami na carskich urzędników i żołnierzy (np. w maju 1906 roku wykonano nieudany zamach na koszary kozaków w Dąbrowie Górniczej). Kilkakrotnie aresztowany, uciekał najpierw z zesłania na Syberii, później ze szpitala więziennego w Warszawie. W wyniku zdrady aresztowany kolejny raz w maju 1908 roku, został osadzony w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej, gdzie zginął na szubienicy. Pod wrażeniem jego odwagi i godności w obliczu śmierci był współwięzień Feliks Dzierżyński.
Jan Cupiał (1882- 1941)
Wstąpił do PPS-u w 1905 roku i w czasie rewolucji w tym samym roku brał czynny udział w organizowaniu demonstracji w Zawierciu i okolicach. Po emigracji w 1909 roku wrócił do Zagłębia Dąbrowskiego. Za działalność niepodległościową więziony w Będzinie i zesłany do Rosji. Przebywał w Rydze na Krymie i Kaukazie. W 1915 roku wyjechał do Charkowa. W 1917 roku został wybrany członkiem RDR-u i skierowany do pracy wśród robotników w Zagłębiu Dąbrowskim. W latach 1918-1939 był sekretarzem OKR-u PPS-u w Zagłębiu Dąbrowskim. Inicjator budowy domu ludowego (późniejszego kina Bajka). W okresie II wojny światowej działał w Gwardii Ludowej. Aresztowany przez gestapo 12 kwietnia 1940 roku i wywieziony do obozu w Dachau, gdzie został stracony.
Piotr Reroń (1903-1943) - ps. "Żubr"
Przedwojenny działacz harcerski. Od roku 1915 był związany z I Drużyną Skautową im. Dionizego Czachowskiego, której był drużynowym w 1939 roku. Jesienią 1939 roku został członkiem Pogotowia Wojennego Harcerzy "Związku Orla Białego". Pracował w czasie wojny jako strażnik w Hucie Bankowej. Na początku 1940 roku został komendantem obwodu Związku Orła Białego w Dąbrowie Górniczej. Aresztowany przez Niemców w maju 1940 roku, podczas obławy po strajku zorganizowanym na terenie kopalni Flora. We wrześniu 1942 roku w Katowicach odbył się proces członków organizacji, w którym skazano go na karę śmierci. Został ścięty na gilotynie w więzieniu we Wrocławiu wraz z grupą członków ZOB-u.
Aleksander Zawadzki (1899-1964)
Urodzony w Dąbrowie Górniczej, od 1922 roku w KZMP, od 1923 roku w KPP, w latach 1925-1932 i 1936-39 więziony. W czasie wojny w ZSRR, przewodniczący Centralnego Biura Komunistów Polskich. Od 1943 roku współorganizator Związku Patriotów Polskich (od 1944 roku członek Prezydium ZG). W 1944 roku został dowódcą I Armii Polskiej w ZSRR ds. politycznych. Od 1944 roku członek Biura Politycznego oraz sekretarz KC PPR, w latach 1948-1954 sekretarz KC PZPR. W latach 1948-1964 członek Biura Politycznego KC PZPR, 1945-1948 wojewoda śląsko-dąbrowski, 1949-1950 przewodniczący CRZZ, 1949 i 1950-1952 wicepremier, 1949-1952 przewodniczący Rady Państwa, od 1956 przewodniczący OK FJN.
Michał Spisak (1914-1965)
Urodził się w Dąbrowie Górniczej, w rodzinie rzemieślników Gustawa i Władysławy. Studia muzyczne rozpoczął w katowickim konserwatorium muzycznym w klasie skrzypiec i kompozycji. Kontynuował je w warszawskim konserwatorium w klasie kompozycji, kierowanej przez Kazimierza Sikorskiego. W 1937 roku wyjechał do Paryża, w którym mieszkał aż do śmierci. W stolicy Francji zgłębiał studia kompozytorskie w klasie Nadii Boulanger. Tam wstąpił do Stowarzyszenia Młodych Muzyków Polskich, założonego w 1926 roku przez Piotra Perkowskiego. Członkami stowarzyszenia byli m.in.: Grzegorz Fitelberg, Grażyna Bacewiczówna, Zbigniew Rudziński. Mieszkając w Paryżu, Spisak był członkiem zwyczajnym Związku Kompozytorów Polskich. Swój najlepszy okres pracy twórczej miał po II wojnie światowej. Oprócz nagrody za "Hymn Olimpijski", wyróżniony został I nagrodą na Międzynarodowym Konkursie Kompozytorskim w Brukseli (1953 r.) za "Serenadę na orkiestrę smyczkową". W 1957 roku również I nagrodę zdobył na Międzynarodowym Konkursie Kompozytorskim im. Królowej Elżbiety (także w Brukseli) za "Concerto giocoso". Związek Kompozytorów Polskich nagrodził kompozytora za całokształt twórczości rok przed jego śmiercią. W Dąbrowie Górniczej w 2006 roku (19-20 kwietnia) w Pałacu Kultury Zagłębia zorganizowano I Festiwal im. Michała Spisaka. Honorowy patronat nad festiwalem objęli: minister kultury, marszałek województwa śląskiego i prezydent Dąbrowy Górniczej.
Krzysztof Kieślowski(1941-1996)
Urodził się i zmarł w Warszawie. Reżyser filmów dokumentalnych i fabularnych, scenarzysta. Uznawany za jednego z najwybitniejszych filmowców europejskich ostatniego ćwierćwiecza XX wieku. W latach 40. i na początku 50. XX wieku mieszkał wraz z rodzicami w Strzemieszycach, w domu swojej babki ze strony ojca. Po wojnie chodził tu do szkoły podstawowej, w której języka rosyjskiego uczyła jego babka. Kilkakrotnie wyjeżdżali, a następnie wracali do Strzemieszyc, gdzie mogli nieco odetchnąć od trudów związanych z chorobą ojca cierpiącego na gruźlicę. Miał w Strzemieszycach kolegów i przyjaciół ze szkoły, ale nie lubił tej miejscowości. Być może później jako wykładowca na Wydziale Radia i Telewizji UŚ w Katowicach w latach 1979-1982 odwiedzał Dąbrowę Górniczą.
Rozpocznij działalność - PoŻyczymy Ci sukcesu!
Kluczem do sukcesu jest pomysł i determinacja, w pozostałych kwestiach można liczyć na pomoc Funduszu Górnośląskiego S.A. oraz Górnośląskiej Agencji Rozwoju Regionalnego S.A.
