Jak pierońskie Murcki-skurcki zadziwiły całą Polskę

Po co hokeiście osmolony w ogniu korek po tanim winie? Malowało się nim grube krechy pod okiem i na powiece. Dalej nie rozumiecie? Hokeiści z Murcek wyjaśnią i tę tajemnicę. O historii zapomnianej drużyny - pisze Wojciech Todur.

Na czarno-białym filmie z 1964 roku nie widać "wojennych barw" na twarzach hokeistów z Murcek. W ogóle trudno cokolwiek dojrzeć. Obraz telepie się w kadrze, światło jest zbyt słabe, by rozpoznać rozmazane twarze zawodników. - My gramy w ciemniejszych strojach - zapewnia 68-letni Jan Broda, wtedy obrońca. Siedzący obok Marian Walenburg, kolejny defensor Górnika, podnosi głos. - Ten! Ten tutaj! - wskazuje palcem. - To na pewno jest Mietek Śmigielski. Znakomity był z niego technik - kiwa z uznaniem głową, obserwując jak kolega z lodu z łatwością mija rywala.

Spalili kapelusz

Broda, który jest znany z tego, że lubi kolekcjonować stare szpargały, twierdzi, że film powstał dzięki Józefowi Kopoczowi, dziennikarzowi TVP Katowice. - To jedna z najcenniejszych pamiątek z historii Górnika. Kto wie, może to jedyny film? On też zaginął! Na szczęście, gdy kopalnia przenosiła swoją siedzibę z Murcek do Kustuchny, został cudownie odnaleziony. Filmowa rolka leżała w starym kartonowym pudle - przypomina Broda.

Zdaniem hokeistów, kamerzysta uwiecznił najważniejszy mecz w historii klubu. W niedzielę 8 marca 1964 - jak podała "Trybuna Robotnicza" - kilkunastu chłopaków z Murcek dokonało wielkiego wyczynu i wprowadziło maleńki klub do pierwszej ligi.

Decydujące spotkanie z Włókniarzem Kietrz odbyło się na katowickim Torkacie, wtedy jedynym sztucznie chłodzonym lodowisku na Śląsku. Zawodnicy Górnika chcieli grać u siebie w parku pod tzw. kotem, ale ich lodowisko było już wtedy wielką kałużą wody.


Hokeiści z Murcek walczą o awans do I ligi (1964)
Załadowane przez: gazeta_katowice. - Koszykówka, baseball, piłka i wiele więcej sportowych wideo!

- O Murckach mówi się, że mają klimat jak Ustroń. U nas jest zawsze kilka stopni chłodniej niż w innych dzielnicach Katowic. Wtedy jednak górą była natura - wspomina Eugeniusz Winkler, młodszy brat Norberta, który grał w Górniku od pierwszego meczu tej drużyny.

- Spotkanie rozpoczęło się o godzinie 11. Tego dnia, z samego rana, dotarła do nas wiadomość, że ratownicy wydobyli spod ziemi ciało naszego kolegi Jerzego Nawary. Trzy dni do niego szli... Do tamtego feralnego ranka żyliśmy nadzieją, że może się wywinie śmierci. Wyjechaliśmy na lód jak sparaliżowani. Nie widziałem krążka tylko... Jurka, który przeżył ledwie 24 lata - opowiada Broda.

Na filmowych klatkach można dojrzeć elektroniczną tablicę, na której widać, że liczba strzelonych bramek zmienia się tylko po stronie rywala. Kamerzysta uwiecznił też setki fanów. Wielu z nich dotarło z Murcek do centrum Katowic na własnych nogach. To także ich głośny doping odmienił losy spotkania. - Przegrywaliśmy już 1:6, ale dociągnęliśmy do 7:7, a remis premiował właśnie nasz zespół - zapewnia Broda. Co ciekawe, "Trybuna Robotnicza", a także Encyklopedia Polskiego Hokeja podają, że spotkanie zakończyło się wynikiem 6:6.

Wątpliwości nie rozwiewa też film. Więcej, on je potęguje! Na jednym z kadrów widać bowiem wynik 0:7. Może jednak filmowa ikona Górnika wcale nie jest zapisem tego szczególnego meczu? - To jest ten mecz! Tam po prostu mało co widać - ripostuje Broda.

Zgodnie z hokejowym zwyczajem, jeszcze na lodzie spłonął kapelusz Hilarego Skarżyńskiego (trzykrotny olimpijczyk, wychowanek Siły Giszowiec), trenera drużyny. Dumny jak paw chodził też dyrektor Stanisław Wieczorek, którego zawodnicy nazywali "Herodem". W nagrodę za awans hokeiści dostali aparaty fotograficzne. - Z przeceny! - śmieje się Broda. - A niemal każdy był inny - dodaje. - Ale żaden zdjęć nie robił - żartuje 71-letni Walenburg.

Stracił oko

Żeby zrozumieć w jaki sposób w Murckach powstał klub, który przez sześć lat rywalizował z najlepszymi polskimi drużynami, trzeba cofnąć się do początku lat 50. To wtedy młodzi ludzie zaczęli zimą uganiać się za krążkiem po tafli stawu, który miejscowi nazywali Duklą. - W pewnym momencie staliśmy się hokejowym miasteczkiem. Nie było podwórka bez lodowiska. Na samym rynku były dwa! - nie kryje entuzjazmu Eugeniusz Winkler.

W końcu władze kopalni podjęły decyzję o budowie lodowiska z prawdziwego zdarzenia. Wybrano plac w murckowskim parku. - Teren był dosyć równy, ale jednak mocno porośnięty drzewami. By usunąć rozległe korzenie, do pracy przy budowie lodowiska oddelegowano strzałowych z kopalni. Poradzili sobie z problemem przy użyciu dynamitu - wspomina Winkler.

Klimat jak w Ustroniu i upór górników sprawiły, że wkrótce Murcki mogły się pochwalić jednym z najlepszych lodowisk w regionie. - Pierwsze próby mrożenia tafli nie były zbyt udane. Pamiętam nocną wyprawę z wujkiem, który znał w Murckach wszystkie zawory i hydranty. Wodę miały tłoczyć strażackie węże. Gdzieś był jednak defekt na łączeniu i zamiast lodowiska zalaliśmy rynek - śmieje się 70-letni Norbert Winkler.

Z czasem murckowianie nabrali jednak wielkiej wprawy. - Wodę lało się najczęściej w nocy. Powolutku, cieniutką warstewkę. Byliśmy tacy sprytni, że tafla nam zamarzała nawet, gdy było zero stopni Celsjusza - zapewnia Broda.

Za mrożenie lodu byli odpowiedzialni sami zawodnicy, ale często pomagali im tzw. wiertacze, czyli górnicy, którzy przygotowywali odwierty pod ładunki wybuchowe. - Jak nie mieli co robić, to przychodzili do nas i z nudów lali wodę - precyzuje Broda.

Przygotowanie tafli było trudne, ale jej utrzymanie to już prawdziwy wyczyn. - Nie było żadnej rolby. Dwie osoby ciągnęły po lodzie ciężki koc, a trzecia polewała go wodą z konewki - podkreśla Walenburg. - Woda musiała być gorąca. Lód z zimnej wody szybko pęka. Wodę grzaliśmy w tzw. kolybie. To rodzaj stalowego kopalnianego wózka. Rozpalaliśmy ognisko, stawialiśmy na nim kolybę i już mieliśmy wrzątek - opowiada Norbert Winkler.

Mimo wszystko krążek i tak często zatrzymywał się na nierównościach. - Żeby grało się płynniej, szlifowaliśmy jego krawędzie na półokrągło i śmigał jak trzeba - uśmiecha się Walenburg. W tamtych czasach krążek to był skarb. - Przedmiot na wagę złota! Czasami chodziło się na mecze lepszych drużyn i czekało aż guma wypadnie za bandę. A wtedy do kieszeni i do domu! - żartuje Walenburg.

- Gdy zaczynaliśmy, były olbrzymie problemy ze sprzętem. Grało się w owerolu i rękawiczkach. Za ochraniacze służyły grube zeszyty, które upychało się w skarpetkach opinających golenie. Brakowało też kijów. Czasem uprosiło się o kilka połamanych kijów z Katowic, które potem kleiliśmy w domach - wspomina Winkler. Te pionierskie czasy najmocniej odczuli bramkarze, którzy nieraz zatrzymywali krążki własnymi ciałami. - Zawsze uważałem, że hokejowym bramkarzem nie może zostać do końca normalny człowiek. To byli bardzo odważni, ale też i odrobinę szaleni ludzie - kontynuuje Walenburg.